Manchester Okulu « Ak?mlar ve Teoriler
1838 y?l?nda Manchesterl? iki i?adam?n?n Hububat Kanunu'na (Corn Law) kar?? kurmu? olduklar? derne?in üyelerine verilen add?r. Klasik ?ngiliz ekonomistleri serbest ticaret taraftar? idiler; ?ngiltere'de tar?m?n hububat kanunlar?yla himaye edilmesine kar?? ç?k?yorlard?.
Sanayi Devrimi s?ras?nda her y?l parlamentoya serbest ticaret lehinde kanun teklifleri yap?lmaktayd?. Bu hareket, 1838 y?l?nda Hububat Kanunu'na kar?? kurulmu? olan dernekle kuvvet kazanm??t?r.
Dernek, Richard Cobden ve John Bright adlar?nda kendi kendilerini yeti?tirmi? iki Manchesterl? i?adam? taraf?ndan, toplu hareketi siyasi bir bask? arac? olarak kullanmak üzere kurulmu?tu. Bir taraftan bu derne?in üyelerinin faaliyeti, di?er taraftan ?ngiltere'de tar?mdan az ürün elde edilmesi ve ?rlanda'da açl???n ba?göstermesi sonucu, muhafazakâr hükümet 1846 y?l?nda hububat kanunlar?n? kald?rm??t?.
Uzun süren parlamento tart??malar?nda muhalefet lideri Disraeli, hububat kanunlar?n?n kald?r?lmas?n? savunanlara kar?? "Manchester Okulu" terimini kullanm??t?ü Bu ifade ile, Muhafazakâr Parti'nin Manchester ve dolay?ndaki pamuk imalatç?lar?n?n etkisi alt?nda kald???n? vurgulamak istemi?ti.
Daha sonra Manchester Okulu terimi, fabrikalara ve i?çi sendikalar?na cephe alan ?ngiliz klasik ekonomi okulunu karikatürize etmek için kullan?lm??t?r. Gerçekte klasik ekonomistler bu kadar a??r? fikirleri benimsemi? de?illerdi. Bu nedenle, bir Manchester ekonomi okulundan çok, bir Manchester i?adamlar? ve politikac?lar okulundan söz etmek daha yerinde olur.
Accepting House « Kavramlar
?ngiltere?de baz? büyük firmalar geçmi? yüzy?llarda ta?ral? ve yabanc? mü?terilerinin senetlerine gerektikçe bir komisyon kar??l??? kefil olurlard?. Bu i?lemler, zamanla önem kazanm?? ve kabul kredisi terimi do?mu?tur. 19. yy?da kabul kredisinde uzmanla?an ve yaln?z kredi aletlerini garanti ederek faaliyetini sürdüren firmalara accepting house denilmi?tir.
Accepting house güvencesine dayanan çekler, poliçeler ve benzeri senetler, dünyan?n neresinden gelirse gelsin, Londra piyasas?nda itibar görmü?tür. Büyük Britanya?da, Commonwealth?de ve öbür ülkelerde çal??an firmalar?n bir accepting house imzas?yla desteklenmi? senetlerini mevduat bankalar? tercihen iskonto etmi?lerdir. Accepting house?lardan baz?lar? 20. yy?da merchant banker statüsüne geçmi?lerdir. 1976?da Londra?da 18 accepting house vard?. Accepting Houses Committee denilen bir organ, hem bu firmalar aras?nda, hem de bu firmalar ile Hazine ve Bank of England aras?nda koordinasyon sa?lamaktayd?.
Durgunluk « Kavramlar
Bir ekonomi, durgunluk içinde bulundu?unda, toplam arz-toplam talep dengesindeki bozukluk, arza oranla talep eksikli?i ?eklinde ortaya ç?kmakta, di?er bir deyi?le, toplam talep yetersizli?inden meydana gelen bir toplam arz-toplam talep dengesizli?i söz konusu olmaktad?r.
Bu durumda milli gelir, eksik istihdam düzeyinde gerçekle?ecek, i?sizlik artacak mal ve faktör fiyatlar?nda genel bir dü?me e?ilimi gözlemlenecektir. Buna göre, bir ekonomide durgunlukla mücadele program?n?n, toplam talepteki yetersizlikleri giderme ve efektif talep düzeyini yükseltme amac?na yönelmesi gerekmektedir. Bu nedenle de maliye politikas? yoluyla durgunlukla mücadele etmek için kamu harcamalar?n?n art?r?lmas? ve/veya vergilerin azalt?lmas? yolu seçilmektedir.
Kamu Harcamalar? Politikas?
Ekonominin toplam talep düzeyindeki yetersizlikleri gidermek amac?yla, vergi gelirleri, eski düzeyinde b?rak?larak kamu harcamalar? art?r?labilir. Bu durumda bir bütçe aç???n?n meydana gelece?i ve toplam talepte net bir art?? yarat?lm?? olaca?? aç?kt?r.
Durgunlukla mücadelede kamu harcamalar? politikas?, ekonominin tam çal??ma düzeyinde dengeye kavu?abilmesi için özel harcamalardaki yetersizliklerin, kamu harcamalar? ile giderilmesi sonucunu do?urmaktad?r. Bu tür politika ile milli gelir düzeyinin dü?mesi önlenmi?, özel sektör harcamalar?n?n azalmas?na engel olunmu? ve ekonomideki daralt?c? güçler ortadan kald?r?lmaya çal???larak, yeniden geni?leme süreci içine sokulmu? olacakt?r.
Mal ve Hizmet Al?m?na Yönelen Kamu Harcamalar?
Yat?r?m harcamalar?n?n ve cari harcamalar?n ekonomi üzerindeki etkisi ayn?d?r. Bunlarda yap?lacak bir art???n, toplam talebi do?rudan etkiledi?i için, ekonomi üzerindeki geni?letici etkisi, transfer harcamalar?n?n geni?letici etkisinden daha etkili ve daha kesin olacakt?r.
Kamu Transfer Harcamalar?
Ki?ilere yap?lmas? halinde, firmalara yap?lmas?ndan daha etkili olmaktad?r. Transfer harcamalar?, harcama e?ilimleri yüksek ki?ilere yap?l?yorsa, hem durgunlukla mücadele aç?s?ndan hem de gelir da??l?m?nda e?itli?in sa?lanmas? aç?s?ndan etkin bir çözüm olacakt?r.
Ekonomik durgunluk dönemlerinde milli gelirin tam istihdam düzeyine yükseltilmesi ve i?sizli?in giderilmesi için, kamu harcamalar?n?n özellikle yat?r?m harcamalar?n?n ve marjinal tüketim e?ilimleri yüksek, dü?ük gelirli gruplara yap?lan transfer harcamalar?n?n art?r?lmas? gerekir.
Kamu Gelirleri Politikas?
Durgunlukla mücadelede, kamu harcamalar?n? ayn? düzeyde b?rakarak vergileri azaltma yoluna gidilebilmektedir. Bu durumda da yine bir bütçe aç??? yarat?laca?? ve bu aç???n di?er bir kamu geliri türü olan borçlanma ile kapat?labilece?i aç?kt?r.
Vergi Politikas?
Durgunluk dönemlerinde kamu harcamalar? politikas?n?n amac?, ekonomide özel harcamalardaki yetersizli?i telafi etmek oldu?u halde, vergi indirimlerinin amac?, kullan?labilir ki?isel gelirleri art?rmak suretiyle özel tüketim ve yat?r?m harcamalar?nda bir art?? sa?lamakt?r. Bu yolla ekonomik hayattaki daralman?n önlenmesi ve geni?lemenin sa?lanmas? planlanmaktad?r.
Durgunlukla mücadelede vergi indirim politikas?n?n etkinli?i için verginin konusunun geni? olmas? gerekir. Böylece indirimlerden daha çok ki?i yararlanabilecek, kullan?labilir gelirleri artacak, böylece tüketim ve yat?r?m mallar?na olan talebin artmas? sa?lanacakt?r.
Ki?isel gelir vergileri ile gider vergileri, bu aç?dan etkin vergilerdir. Servet vergileri ise bu anlamda elveri?li bir vergi türü de?ildir. Durgunlukla mücadelede, kamu harcamalar?n? art?rmak, vergileri indirmekten daha etkilidir.
Borçlanma Politikas?
Kamu harcamalar?n?n art?r?lmas? ve/veya vergilerin indirilmesiyle bütçede meydana gelecek aç???n kapat?lmas?, borçlanma ile olacakt?r. Ancak durgunluk dönemlerinde borç yönetimi ile ekonomideki sorunlar?n çözümü, enflasyonist dönemlere oranla daha kolay olmaktad?r. Çünkü, durgunluk dönemlerinde, ekonomide büyük ölçüde kullan?lmayan fonlar bulunmaktad?r. E?er devlet borçlanma yoluyla bu fonlar? toplar ve ekonomik hayat?n canlanmas? için kullanabilirse, ekonomideki daralmay? önleyebilecektir.
Durgunluk dönemlerinde de borçlanman?n kimden yap?laca?? önemli bir konudur. Durgunlukla mücadelede ba?ar?l? olabilmek için borçlanman?n, ekonomide özel harcamalar üzerinde en az etki meydana getirecek ?ekilde yani toplam talebi en az azalt?c? ?ekilde gerçekle?tirilmesi gerekmektedir.
Ki?ilerden Borçlanma
E?er ki?iler, devlete borç verdikleri paray? kullanmayarak, at?l tuttuklar? fonlardan kar??l?yorlarsa toplam talepte bir azalma olmayacak, aksine devlet, bu paray? kulland?kça toplam talepte net art??lar sa?lanacakt?r.
Ancak devlete borç verilen fonlar, ki?ilerin yat?r?m ve tüketim harcamalar?n? k?smalar? yoluyla kar??lan?yorsa, ba?lang?çta toplam talep azalm?? olacak, elde edilen bu fonlar?n devletçe harcanmas?, tekrar ekonomiye sokulmas?yla toplam talep, yine borçlanmadan önceki düzeye gelecek ama harcamay? yapan kesim de?i?mi? olacakt?r. Sonuçta, ekonominin toplam talebinde bir de?i?iklik meydana gelmemi? olacakt?r.
Ticari Bankalardan Borçlanma
Ticari bankalar?n portföylerinde, kullan?lmayarak, at?l tutulan fonlar?n borçlan?lmas? ve bunlar?n devlet taraf?ndan ekonomiye aktar?lmas?yla geni?letici bir etki yarataca?? aç?kt?r.
Ticari bankalar?n at?l fonlar?ndan de?il de özel ki?i ve firmalara sa?lanan kredilerden borçlan?yorsa, bunun talebi art?r?c?, ekonomiyi geni?letici etkisi daha az olacakt?r.
Merkez Bankas?'ndan Borçlan?lmas?
Bütçe aç???n?n Merkez Bankas?'ndan borçlan?larak finanse edilmesi durumunda, toplam talep üzerinde hiçbir azalt?c? etki meydana gelmeyecektir. Çünkü, kamu harcamalar?, para arz? art?r?larak kar??lanmaktad?r. Bu nedenle durgunluk dönemlerinde bütçe aç???n? finanse etmenin en etkin yolu Merkez Bankas?'ndan borçlanmakt?r.
Durgunluk dönemlerinde, k?sa vadeli borçlanmalar tercih edilmelidir. Geni?letici maliye politikas?, politikac?lar aç?s?ndan çok cazip oldu?u için uygulama ?ans? çok yüksektir. Ancak böyle bir politikan?n ekonomiyi, enflasyonist sürece sokma tehlikesi söz konusu oldu?undan iyi planlanmas? gerekir.