Ekonomi

1987 Borsa Krizi « Dünya Ekonomisi

19 Ekim 1987'de dünya piyasalar?nda hisse senedi de?erleri büyük bir dü?ü? gösterdi. Dow Jones Endüstriyel Ortalamas? yüzde 22 azalarak 1738,42 kapan?? puan?na indi. Bu azalma 1914'ten beri bir gün içinde görülen en büyük dü?ü? oldu ve ünlü Ekim 1929 borsa çökü?ünü bile gölgede b?rakt?.

Brady Komisyonu (çökü?ü ara?t?rmakla yükümlü bir ba?kanl?k komisyonu), SEC ve di?er kurulu?lar yat?r?mc? psikolojisindeki olumsuz geli?meler, yat?r?mc?lar?n ABD federal bütçesine ve d?? ticaret aç?klar?na ili?kin kayg?lar?, New York Menkul K?ymetler Borsas? salonunda çal??an uzmanlar?n kurtar?c? al?mlar yapma görevlerini yerine getirmemeleri, bilgisayarlar?n belirli geli?meler ortaya ç?k?nca otomatik olarak çok say?da hisse senedi al?m? ya da sat?m? talimat? verecek biçimde programlanmalar? anlam?na gelen "program al?m-sat?m"lar? gibi çe?itli ögelerin 1987 bunal?m?na neden oldu?unu iddia ettiler.

Borsa söz konusu geli?melerin ard?ndan çe?itli koruyucu önlemler yürürlü?e koydu. An?lan önlemlere göre Dow Jones Endüstriyel Ortalamas? bir gün içinde 50 puan azal?r ya da yükselirse program al?m-sat?m? talimat? veren elektronik sipari?ler kesilecek ve Dow Jones Endüstriyel Ortalamas? 250 puan dü?erse tüm al??veri?leri geçici olarak durduran bir "sigorta" sistemi uygulanacakt?.

Bahis konusu ola?anüstü durum yöntemleri ileride Dow Jones Endüstriyel Ortalamas?'nda görülen yükselmeyi yans?tacak biçimde büyük ölçüde de?i?tirildi. 1998 sonlar?nda yap?lan bir de?i?iklikle Dow Jones Endüstriyel Ortalamas? bir gün içinde son bir kapan?? ortalamas?na göre yüzde 2 artar ya da azal?rsa program al?m-sat?mlar?n?n s?n?rland?r?lmas? yoluna gidildi; 1999 sonlar?nda bu formül borsada 210 puan dolay?nda de?i?iklik olursa program al?m-sat?m?n?n durdurulaca?? anlam?na gelmeye ba?lad?.

Yeni kurallar uyar?nca tüm al?m-sat?m?n durdurulmas? için de daha yüksek e?ikler getirildi; 1999'un son üç ay? s?ras?nda bu e?ik Dow Jones Endüstriyel Ortalamas?'ndaki en az 1.050 puanl?k bir dü?ü? olarak belirlendi. Sözü edilen reform önlemleri borsaya kar?? güveni artt?rm?? olabilir; fakat, ekonominin güçlü bir geli?me göstermesinin daha büyük bir etki yaratt??? da söylenebilir. Federal Rezerv 1929'da yapt???n?n aksine yat?r?mc?lar?n teminat ça?r?lar?n? kar??layabilmelerini ve faaliyetlerini sürdürmelerini güvence alt?na almak için borç verme ko?ullar?n? yumu?ataca??n? aç?klad?.

Bir bak?ma bu aç?klaman?n sonucu olarak 1987 çökü?ü kolayca atlat?ld? ve borsa yeniden yüksek düzeylere eri?ti. Dow Jones Endüstriyel Ortalamas? 1990'lar?n ba?lar?nda 3.000 puan? ve 1999'da da 11.000 puan? a?t?. Buna ek olarak al?m-sat?mlar da büyük ölçüde yo?unla?t?. 1960'larda bir günde 5 milyon hisse senedi el de?i?tirirse New York Borsas? için ola?anüstü hareketli bir gün say?l?rd?. 1997 ve 1998'de bir milyar senedin al?n?p sat?ld??? günler oldu. NASDAQ'ta ise 1998'e gelindi?inde böyle günler ola?an say?l?yordu.

Görülen bu hareketlili?in bir nedeni de günlükçüler olarak tan?mlanan ve k?sa sürelerde çabuk kar sa?lamak umuduyla bir gün içinde ayn? senetleri birkaç kez al?p satan ki?ilerdi. Bahis konusu bireyler gittikçe artan bir biçimde ?nternet arac?l???yla al??veri? yapan guruplar aras?nda say?labilirler. 1999 ba?lar?nda tüm hisse senedi al?p satanlar?n yüzde 13'ünü bireyler olu?turuyor ve bunlar?n yüzde 25'i de her türde menkul k?ymet al?m-sat?m? için ?nternet'ten yararlan?yorlard?.

??lemlerin yo?unlu?u artt?kça fiyatlardaki oynakl?k da ço?ald?. Günde 100 puan? a?an de?i?meler gittikçe daha s?k görülmeye ba?lad? ve 27 Ekim 1997'de Dow Jones Endüstriyel Ortalamas? 554,26 puan birden dü?ünce sigorta sistemi devreye girdi. 31 A?ustos 1998'de 512,61 puanl?k bir büyük dü?ü? daha gerçekle?ti. Buna kar??n, ayn? günlerde borsa o kadar yükselmi?ti ki dü?ü? hisse senetlerinin toplam de?erinin yüzde 7'si dolay?nda oldu, yat?r?mc?lar piyasada kald?lar ve borsa k?sa zamanda toparland?.

Muhasebe « Kavramlar

Bir örgütün kaynaklar?n?n olu?umunu, bu kaynaklar?n kullan?lma biçimini, örgütün i?lemleri sonucunda bu kaynaklarda meydana gelen art?? veya azal??lar? ve örgütün finansal aç?dan durumunu aç?klayan bilgileri üreten ve bunlar? ilgili ki?i ve kurumlara ileten bir bilgi sistemi.

?nsan?n hesap tutma ihtiyac? ekonomik hayatla birlikte do?mu? ve ekonomik hayata paralel bir geli?me seyri izlemi?tir, bu yüzden ilkel biçimde hesap tutma tekni?inin do?u?u ticaretin ba?lad??? ça?lara kadar uzan?r. Yap?lan ara?t?rmalarda, Babil ?mparatorlu?u'nda; kil tabletler, Eski M?s?r'da; papirüs üzerinde hesapla?ma metinleri, hesap özetleri yap?ld??? anla??lm??t?r.

Bugünkü muhasebe teorisinin temelini olu?turan çift tarafl? kay?t yönteminin 13. yydan itibaren ?talya'da kullan?lmaya ba?land???, 1296 tarihinde Floransa'da tutulmu? kay?tlardan anla??lmaktad?r. Uygulamalar sonucu olu?an çift tarafl? kay?t yöntemi, din adam? ve matematikçi Luca Pacioli taraf?ndan yaz?l? bir metin halinde 1494'te Venedik'te yay?mlanm??t?r.

Bilgi, kontrol ve öngörme arac? olan muhasebenin ba?l?ca dört görevi vard?r: Kaydetme, s?n?fland?rma, rapor etme, yorumlama. Muhasebe; Genel Muhasebe, Maliyet Muhasebesi ve Yönetim Muhasebesi olmak üzere üç bölüme ayr?l?r.

Muhasebe uygulamas?, kar amaçl? örgütler yan?nda, kar amac? gütmemesine kar??n, kaynak kullanan ve kaynak kullan?lmas?n? bütçeleyip denetleyen kar amaçs?z örgütler için de söz konusudur. Muhasebe kelimesi dilimize Arapça'dan geçmi? olup sayma ve aritmetik anlam?ndaki hisab kelimesinden türemi?tir.

Banka « Kavramlar

Para ve kredi i?lemleri yapan sermaye ?irketi. Bankalar, kredi verenlerle (mevduat sahipleri) alanlar aras?nda arac?l?k yaparak nakit sermaye sa?larlar. Bankan?n kar?, kredi verdi?i paralardan ald??? yüksek faiz ile mevduat sahiplerine ödedi?i daha dü?ük dü?ük faiz aras?ndaki farktan do?ar. Bankalar, ekonominin önemli yap? ta?lar?d?r. Para arz-talebini sa?larlar, halk?n küçük tasarruflar?n? toplar, büyük fonlar olu?turarak bireysel tasarruflarla kar??lanamayacak ölçüde büyük krediler verebilirler. Böylece yat?r?ma kaynak sa?lanm?? olur.

Bankac?l?k yakla??k 4000 y?ll?k bir geçmi?e sahiptir. Sümerler döneminde bugün basit bir banka i?lemi olan para bozma i?lemlerini yapan kimseler oldu?u bilinmektedir. Günümüzde kullan?lan banka sözcü?ü Ortaça?'da ortaya ç?km??t?r. ?talya'da ticaretin yo?un oldu?u yerlerde, bir masa üzerinde madeni paralar?n a??rl???n? tartan, ayarlar?na bakan ve para de?i?imi yapan sarraflar vard?.

Bu sarraflar?n topland??? masaya banka ya da banco denirdi. Bugün de çe?itli dünya dillerinde bu sözcük kullan?lmaktad?r. Bizim tarihimizde ise bankac?l?k geçmi?i çok daha k?sad?r. Osmanl? ?mparatorlu?u döneminde devlete ait paralarla, yabanc? paralar birlikte kullan?l?rd?. Bunlar? de?i?tirme i?lemi ise genellikle müslüman olmayan az?nl?klarca yap?l?rd?. Sarraf denilen bu kimseler özel banka i?lemlerinin yan?s?ra, hükümete borç verme ve onun ad?na tahvil ç?karma i?lerini de yaparlard?. ?lk banka, 1847 y?l?nda Galatal? J. Alleon ve T. Baltazzi taraf?ndan kurulan, ancak bir sene sonra iflas eden Bank-? Dersaadet (?stanbul Bankas?)d?r.