Ekonomi

1987 Borsa Krizi « Dünya Ekonomisi

19 Ekim 1987'de dünya piyasalar?nda hisse senedi de?erleri büyük bir dü?ü? gösterdi. Dow Jones Endüstriyel Ortalamas? yüzde 22 azalarak 1738,42 kapan?? puan?na indi. Bu azalma 1914'ten beri bir gün içinde görülen en büyük dü?ü? oldu ve ünlü Ekim 1929 borsa çökü?ünü bile gölgede b?rakt?.

Brady Komisyonu (çökü?ü ara?t?rmakla yükümlü bir ba?kanl?k komisyonu), SEC ve di?er kurulu?lar yat?r?mc? psikolojisindeki olumsuz geli?meler, yat?r?mc?lar?n ABD federal bütçesine ve d?? ticaret aç?klar?na ili?kin kayg?lar?, New York Menkul K?ymetler Borsas? salonunda çal??an uzmanlar?n kurtar?c? al?mlar yapma görevlerini yerine getirmemeleri, bilgisayarlar?n belirli geli?meler ortaya ç?k?nca otomatik olarak çok say?da hisse senedi al?m? ya da sat?m? talimat? verecek biçimde programlanmalar? anlam?na gelen "program al?m-sat?m"lar? gibi çe?itli ögelerin 1987 bunal?m?na neden oldu?unu iddia ettiler.

Borsa söz konusu geli?melerin ard?ndan çe?itli koruyucu önlemler yürürlü?e koydu. An?lan önlemlere göre Dow Jones Endüstriyel Ortalamas? bir gün içinde 50 puan azal?r ya da yükselirse program al?m-sat?m? talimat? veren elektronik sipari?ler kesilecek ve Dow Jones Endüstriyel Ortalamas? 250 puan dü?erse tüm al??veri?leri geçici olarak durduran bir "sigorta" sistemi uygulanacakt?.

Bahis konusu ola?anüstü durum yöntemleri ileride Dow Jones Endüstriyel Ortalamas?'nda görülen yükselmeyi yans?tacak biçimde büyük ölçüde de?i?tirildi. 1998 sonlar?nda yap?lan bir de?i?iklikle Dow Jones Endüstriyel Ortalamas? bir gün içinde son bir kapan?? ortalamas?na göre yüzde 2 artar ya da azal?rsa program al?m-sat?mlar?n?n s?n?rland?r?lmas? yoluna gidildi; 1999 sonlar?nda bu formül borsada 210 puan dolay?nda de?i?iklik olursa program al?m-sat?m?n?n durdurulaca?? anlam?na gelmeye ba?lad?.

Yeni kurallar uyar?nca tüm al?m-sat?m?n durdurulmas? için de daha yüksek e?ikler getirildi; 1999'un son üç ay? s?ras?nda bu e?ik Dow Jones Endüstriyel Ortalamas?'ndaki en az 1.050 puanl?k bir dü?ü? olarak belirlendi. Sözü edilen reform önlemleri borsaya kar?? güveni artt?rm?? olabilir; fakat, ekonominin güçlü bir geli?me göstermesinin daha büyük bir etki yaratt??? da söylenebilir. Federal Rezerv 1929'da yapt???n?n aksine yat?r?mc?lar?n teminat ça?r?lar?n? kar??layabilmelerini ve faaliyetlerini sürdürmelerini güvence alt?na almak için borç verme ko?ullar?n? yumu?ataca??n? aç?klad?.

Bir bak?ma bu aç?klaman?n sonucu olarak 1987 çökü?ü kolayca atlat?ld? ve borsa yeniden yüksek düzeylere eri?ti. Dow Jones Endüstriyel Ortalamas? 1990'lar?n ba?lar?nda 3.000 puan? ve 1999'da da 11.000 puan? a?t?. Buna ek olarak al?m-sat?mlar da büyük ölçüde yo?unla?t?. 1960'larda bir günde 5 milyon hisse senedi el de?i?tirirse New York Borsas? için ola?anüstü hareketli bir gün say?l?rd?. 1997 ve 1998'de bir milyar senedin al?n?p sat?ld??? günler oldu. NASDAQ'ta ise 1998'e gelindi?inde böyle günler ola?an say?l?yordu.

Görülen bu hareketlili?in bir nedeni de günlükçüler olarak tan?mlanan ve k?sa sürelerde çabuk kar sa?lamak umuduyla bir gün içinde ayn? senetleri birkaç kez al?p satan ki?ilerdi. Bahis konusu bireyler gittikçe artan bir biçimde ?nternet arac?l???yla al??veri? yapan guruplar aras?nda say?labilirler. 1999 ba?lar?nda tüm hisse senedi al?p satanlar?n yüzde 13'ünü bireyler olu?turuyor ve bunlar?n yüzde 25'i de her türde menkul k?ymet al?m-sat?m? için ?nternet'ten yararlan?yorlard?.

??lemlerin yo?unlu?u artt?kça fiyatlardaki oynakl?k da ço?ald?. Günde 100 puan? a?an de?i?meler gittikçe daha s?k görülmeye ba?lad? ve 27 Ekim 1997'de Dow Jones Endüstriyel Ortalamas? 554,26 puan birden dü?ünce sigorta sistemi devreye girdi. 31 A?ustos 1998'de 512,61 puanl?k bir büyük dü?ü? daha gerçekle?ti. Buna kar??n, ayn? günlerde borsa o kadar yükselmi?ti ki dü?ü? hisse senetlerinin toplam de?erinin yüzde 7'si dolay?nda oldu, yat?r?mc?lar piyasada kald?lar ve borsa k?sa zamanda toparland?.

Euro-Bond Piyasas? « Kavramlar

Euro-bond piyasas?, yirminci yüzy?l?n ikinci yar?s?nda geli?mi?tir. Döviz kar??l??? sat?lan ve sürümü uluslararas? mali arac?l?k sendikalar? arac?l???yla gerçekle?tirilen tahvillere "Euro-bond" denilmektedir.

Euro-bond i?lemlerine ait haberler ve istatistikler, Association of International Bond Dealers taraf?ndan yay?mlanmaktad?r. Euro-bond'lar?n çe?itli tipleri vard?r: Hisse senedine çevrilebilir tahviller, indeksli tahviller, portföy tahvilleri ve mülkiyet hakk?na dönü?türülebilir tahviller gibi.

Avrupa Birli?i Organlar? « Dünya Ekonomisi

Uluslarüstü bir yap?ya sahip olan Avrupa Birli?i çe?itli organlarla kurucu antla?malardan kaynaklanan yetkilerini ve görevlerini yürütmektedir. Bunlar?, temel organlar ve dan??ma organlar? ?eklinde ikiye ay?rmak mümkündür.

A.Temel Organlar

Avrupa Konseyi

Avrupa Konseyi toplulu?un en üst düzey karar verme organ?d?r. D?? ??leri Bakanlar?ndan olu?makla birlikte ele al?nacak konuya ba?l? olarak ilgili bakanlarla da olu?turulabilmektedir. Konsey, Komisyon taraf?ndan haz?rlanan tasar?lar? tart??makta ve karara ba?lamaktad?r.

Bakanlar Konseyinden farkl? olarak, ayr?ca, y?lda en az iki defa olmak üzere, üye ülke Devlet ve Hükümet Ba?kanlar? ile Komisyon Ba?kan?n? biraraya getiren ve siyasi i?birli?i alan?nda ve politikalarda öncülük yapmak üzere kararlar alan bir Avrupa Konseyi (Zirve) bulunmaktad?r. Konsey Ba?kanl??? üye ülkeler aras?nda alt? ayl?k peryotlarla de?i?ir. Konsey Ba?kanl???; Konseyin toplant?ya ça?r?lmas?, gündemin olu?turulmas?, tüzüklerin yürürlü?e konulmas?, tavsiye ve direktif gibi AB yasal tasarruflar?n?n ilgililerine bildirilmesi ve Konseyin Avrupa Parlamentosunda temsili gibi görevleri yürütmektedir.

Konsey kararlar?n?; basit ço?unluk, nitelikli ço?unluk veya oybirli?iyle almaktad?r. Nitelikli ço?unlu?u gerektiren kararlar için üye ülkelerin oylar?, ekonomik ve politik durumlar? ve nüfuslar?na göre a?a??daki gibi a??rl?kland?r?lm??t?r:

Almanya, Fransa, ?talya ve ?ngiltere 10 oy
?spanya 8 oy
Belçika, Yunanistan, Hollanda ve Protekiz 5 oy
Avusturya ve ?sveç 4 oy
Danimarka, Finlandiya ve ?rlanda 3 oy
Lüksemburg 2 oy

Avrupa Komisyonu

Komisyon, AB'nin Bakanlar Kurulu olarak bilinmektedir. Avrupa Topluluklar? Komisyonu veya Avrupa Komisyonu olarak da adland?r?lmaktad?r. 5 y?ll???na Konseyin önerisi ve Avrupa Parlamentosunun onay?yla seçilen 20 Komisyon(erden) Üyesinden olu?ur. Almanya, Fransa, ?talya, ?spanya ve ?ngiltere'den 2'?er, di?er üyelerden birer Komisyoner bulunmaktad?r. Ancak, Komisyonerler ülkelerinin de?il AB'nin memurudurlar. Komisyon; Kurucu Antla?malar?n koruyucusu olarak görülmektedir. Kurucu antla?malar?n ve organlarca al?nan kararlar?n gerekti?i gibi uygulan?p uygulanmad???n? izlemekle görevlidir.

Bakanlar Konseyine sundu?u tüzük ve direktif önerileriyle AB politikalar?n?n olu?mas?n? sa?lamaktad?r. Konsey taraf?ndan al?nan kararlar?n uygulamas?ndan sorumludurlar. Toplulu?u uluslararas? arenada hukuken temsil eder ve Topluluk fonlar?n?n idaresinde yetkilidir. Komisyonerler politikalarla ilgili sorumluluklar?n? kendilerine ba?l? genel müdürlükler arac?l???yla yürütmektedir. ?dari anlamda Komisyona ba?l? olarak çok say?da genel müdürlük, bir hukuk servisi ve bir istatistik ofisi bulunmaktad?r. Komisyon nitelikli oy çoklu?uyla karar al?r.

Avrupa Parlamentosu

Avrupa Parlamentosu (AP), AB'nin demokratik denetlemeden sorumlu organ?d?r. AB karar alma mekanizmas?nda yer almakla birlikte daha çok dan??ma meclisi gibi çal??maktad?r. AP, do?rudan ve genel oyla 5 y?ll???na seçilen 626 temsilciden meydana gelir. Üye ülkelerin nüfus say?s?na göre kontenjan? olmakla birlikte temsilciler ülkelerini de?il ba?l? olduklar? siyasal e?ilimleri temsil ederler.

Parlamentoda 7 farkl? siyasal e?ilim vard?r. Bunlar; Avrupa Halklar? Partisi ve Avrupa Demokratlar? Grubu (EPP- ED), Avrupa Sosyalistleri Partisi Grubu (PES), Avrupa Liberal, Demokrat ve Reformcu Parti Grubu (ELDR), Ye?iller/Avrupa Özgür ?ttifak? Grubu (Greens/EFA), Avrupa Birle?ik Sol/Kuzey Ye?il Sol Konfederal Grubu (EUL/NGL), Uluslar Avrupas? için Birlik Grubu (UEN) ve Demokrasiler ve Farkl?l?klar Avrupas? Grubu (EDD)'dur. Parlamento, a?ustos ay? hariç ayda bir hafta boyunca toplant? yapmaktad?r.

Bir ba?kan, 14 ba?kan yard?mc?s?, divan, geni?letilmi? divan ve 19 sürekli komisyon arac?l??? ile i?lerini yürütmektedir. AP, i?birli?i ve uzla?ma prosedürleri çerçevesiyle s?n?rl? alanlarda yasama görevlerinde rol almak, bütçeyi onaylamak ve yaz?l? ve sözlü sorular ve genel görü?me talepleri yoluyla Komisyon ve Konseyin faaliyetlerini denetlemekle görevlidir. Yasama a?amas?nda AP'nin yetkilerinin s?n?rl? olmas? AB'nin "demokrasi aç???" olarak adland?r?lmaktad?r.

AP, bütçenin tar?m harcamalar? gibi zorunlu harcamalar kaleminde de?i?iklik önerisi verebilmek gibi s?n?rl? bir yetkiye sahipken, Avrupa Sosyal Fonu, sanayi politikas? gibi konular? kapsayan bütçenin zorunlu olmayan harcamalar k?sm?nda son söz sahibi konumundad?r. AP'nin üçte iki ço?unlukla Komisyonu görevden alma yetkisi vard?r.

AP üyelerinin ülkelere göre da??l?m?

Almanya 99 üye
Fransa, ?ngiltere ve ?talya 87 üye
?spanya 64 üye
Hollanda 31 üye
Belçika, Yunanistan ve Portekiz 25 üye
?sveç 22 üye
Avusturya 21 üye
Danimarka ve Finlandiya 16 üye
?rlanda 15 üye
Lüksemburg 6 üye

Avrupa Topluluklar? Adalet Divan?

AB'nin yarg? organ? olan Adalet Divan? (ATAD); Topluluk hukukunun tek bir ?ekilde yorumlanmas?ndan ve etkin bir ?ekilde uygulanmas?ndan sorumludur. ATAD, antla?malar?, yasa ve kararlar? incelemekte ve AB organlar?n?n üye ülkelerle, üye ülkelerin birbirleriyle ihtilaflar?na veya özel ki?i ve kurulu?larla AB organlar? aras?ndaki ihtilaflara bakmaktad?r. 6 y?ll???na seçilen 16 yarg?ç ve 6 savc?dan olu?an Adalet Divan?n?n kararlar? ba?lay?c? olup temyizi mümkün de?ildir. Davalar?n yo?unlu?u sebebiyle 1989 y?l?ndan itibaren ilk derece mahkemeleri kurulmu?tur.

Avrupa Say??tay?

12 üyeden olu?an Say??tay, AB'nin gelir ve giderlerini incelemek ve bunlara ili?kin raporlar? Komisyona sunmakla görevlidir.

B. Dan??ma Organlar?

Ekonomik ve Sosyal Komite, Bölgeler Komitesi, Avrupa Yat?r?m Bankas?, Avrupa Merkez Bankas? ve Avrupa Ombudsman? AB'nin yard?mc? organlar?d?r.